IMIONA

Dzisiejsze znaczenie wyrazu "imię" utrwaliło się na początku XIX wieku wraz z utrwaleniem się znaczenia słowa "nazwisko". W średniowieczu aż po wiek XVI w odniesieniu do człowieka używano takich wyrazów jak "imię", "imiono", "miano", "przezwisko" (przydomek), "zwanie" ("Jak go zwą?"). Do końca XIX w. nie było wyrazu określającego jednoznacznie pojęcie dziedzicznego nazwania człowieka, mieszano dzisiejsze pojęcia imienia, nazwiska, przezwiska i nazwania. Dopiero w XX w. ukształtowało się ostatecznie obecne znaczenie wyrazu "imię".

Cechą szczególną imienia jest brak jego dziedziczenia z pokolenia na pokolenie.

Obecnie w Polsce istnieje ponad 400.000 nazwisk, zaś imion występuje tysiąc razy mniej! Jedną z odpowiedzi na pytanie "dlaczego imiona nie uległy tak wielkiemu zróżnicowaniu?" jest właśnie ograniczona liczba życzeń jakie w formie imienia rodzice przekazują na całe życie swoim dzieciom. Innym wytłumaczeniem jest fakt, że w dawnych czasach ludzie żyli w małych skupiskach, w których imiona praktycznie pozostawały unikalnymi identyfikatorami osób je noszących. Gdy zachodziła potrzeba, uszczegóławiano nazwanie osoby dodając czyim jest synem (córką). W sposób zupełnie naturalny w miarę wzrostu populacji pojawiły się kolejne człony nazwań, późniejsze nazwiska. Zadecydowały o tym dwa czynniki. Pierwszy to łatwość zapamiętania ograniczonej liczny imion przy braku potrzeby znania wszystkich nazwisk. Drugi czynnik jest zbliżony do matematyki. Łatwiej jest przedstawić liczbę 89 za pomocą dwóch cyfr - w sumie zapamiętujemy tylko dziesięć cyfr, przy pomocy których możemy wyrazić znacznie większą ilość liczb, niż zapamiętać np. sto różnych cyfr... Dlatego zamiast mnożyć imiona ludzie zaczęli składać nazwania osób z imion: Bogusław syn Mira (syna Bronisława itd.).

Imiona rodzime o przedsłowiańskim rodowodzie to np.: Nawoj, Pokaj, Poniat, Niemir, Zbrosław, Zbygniew, Zdziesław czy Radociech. Imiona te zostały zapożyczone bez przyjęcia ich znaczenia.

Imiona rodzime młodsze, już słowiańskie - Bronisław, Kazimir, Modlibog, Sędziwoj, Wrocisław, Stanisław (w tych imionach pierwszy człon wywodzi się od czasownika). Te imiona "powstały", są to imiona złożone i wyrażają życzenie rodzaju życia jakie miał mieć ich nosiciel.

Znamy dzisiaj około 600 staropolskich imion złożonych, zbudowanych z 220 elementów leksykalnych, które powtarzają się w różnych kombinacjach.

• Czasem odwracano poszczególne człony imienia, na przykład Mirosław i Sławomir, Bratumił i Miłobrat.
• Imiona żeńskie tworzono z imion męskich, dodając końcówkę -a, jak Bogumiła, Mirosława, Sławomira.
• Zdrobnienia. Imiona także zdrabniano i zdrobnienia te z biegiem czasu często stawały się nowymi imionami - na przykład z Bogusława powstał używany do dziś Bogusz, z Bogdany - Bogna, z Mirosławy - Mira.
• Zapożyczenia imion z innych języków.
• Używanie obok siebie imion zapożyczonych i ich odpowiedników. Szereg zapożyczonych imion - męskich i żeńskich - posiada dwie lub trzy formy w języku polskim. Wszystkie te formy tętnią "własnym życiem" i weszły na stałe do tradycji i obiegu kulturowego. Przykładowo są to:
  Ignatius - Ignacy/Żegota,
  Hyacinthus - Hiacynt/Jacenty/Jacek,
  Stephanus - Stefan/Szczepan
  Adalbertus - Adalbert/Wojciech
  Felix - Feliks/Szczęsny
  Joanna - Joanna/Janina

Ciekawym zagadnieniem jest powstanie i zachowanie się imion podwójnych jak np. Jan Chryzostom czy Jan Nepomucen. Jan Chryzostom jest jednym imieniem! Samodzielnie występujące słowa Chryzostom i Nepomucen nie są imionami. Podczas tworzenia się nazwisk w niektórych przypadkach druga nazwa zamiast przekształcić się w nazwisko pozostała jako imię. Imiona podwójne charakteryzują się pochodzeniem analogicznym do nazwisk, są zmienionymi nazwami odmiejscowymi (wskazywały miejsce pochodzenia) lub pochodziły od cech fizycznych lub psychicznych osób je noszących. Na przykład Jan Nepomucen to Jan z Nepomuku a Jan Chryzostom pochodzi od św. Jana Chryzostoma z Antiochii (chryzostomos=krasomówca, "złotousty").

• W dawnych czasach a nawet jeszcze kilkadziesiąt lat temu w niektórych regionach Polski dziecku nadawano imię w zależności od dnia urodzin, tj. danego patrona i dlatego spotykamy rozmaitość imion większą niż obecnie, kiedy panują w tym względzie pewne "mody". Jest to jedna z zasad którą w genealogii można przyjąć do określania dnia i miesiąca urodzin.
• W innych regionach Polski, na Kresach Wschodnich, był zwyczaj, że jeżeli dziecko bardzo wcześnie zmarło, kolejne dziecko otrzymywało to samo imię.
• W niektórych regionach pierwszy syn otrzymywał zawsze imię dziadka.
• W rodzinach powstałych ze związków (małżeństw) o mieszanych wyznaniach, zwyczajowo nadawano dzieciom imiona, które pochodziły z rytów religijnych rodziców. Na Kresach w obiegu kulturowym popularne stały się imiona przeniesione z tradycji rusko-bizantyjskiej: Włodzimierz, Mikołaj, Jarosław, Grzegorz, Jerzy, Teodor, Aleksy, Bazyli oraz Olga, Barbara, Tatiana (lub Tacjana), Irena, Helena, Zofia lub Eudoksja. Przykładowo, gdy ojciec był unitą, synowie nosili imiona typowe dla jego rytu, natomiast matka-katoliczka nadawała córkom imiona łacińskie.

Już w XVI w. rozpoczął się zwyczaj u szlachty nadawania dzieciom dwu a nawet trzech imion. Warto jeszcze zwrócić uwagę na najczęściej nadawane dzieciom imiona. Tradycyjnie były to imiona popularnych świętych, których wierni obdarzali szczególną czcią: Stanisław, Antoni, Tadeusz, Józef, Kazimierz, Jan, Michał, Władysław, Wacław, Piotr, Paweł, Stefan, Marian czy Bronisław. Dla dziewcząt odpowiednio Maria, Teresa, Anna, Małgorzata, Krystyna, Katarzyna, Jadwiga, Agnieszka, Zofia oraz Janina.

Gienia - Eugenia, Genowefa
Nusia - Janina
Lusia - Alicja (wschodnie), Łucja
Lidzia - Lidia, Alicja
Cesia - Cecylia, Czesława
Adolko - Adolf
Dolko - Adolf
Ziunek - Józef (wschodnie)
Ziutek - Józef
Ziuta - Józefa
Lulko - Julian
Benek - Benedykt, Bernard?