PISOWNIA

Powodów "latynizacji" pisowni jest kilka:

• zabory - ze względu na odmienny alfabet zaborcy stosowali uproszczone formy zapisy polskich nazwisk i imion lub zapisywali je w formie fonetycznej (np. Gałązka -> Galazka, Galonska). Dotyczy to również wpisów do ksiąg kościelnych.
• emigracja - w krajach do których przybywali Polacy musieli oni dokonać trudnego wyboru:
  - zachować pisownię maksymalnie zbliżona do oryginalnej (np. Gałązka -> Galazka)
  - zachować brzmienie maksymalnie zbliżone do oryginalnego (np. Kowal -> Koval, gdyż "Kowal" czytane było jako "Kołal").
• łacina kościelna - wpisy do ksiąg kościelnych dokonywane były po łacinie, występowały dwa powody zniekształceń:
  - ze względu na brak polskich znaków upraszczano je do znaków podstawowych (ą->a, ś->s itd).
  - zapis polskich imion ich łacińskimi odpowiednikami (np. Wojciech -> Adalbert, Katarzyna -> Katharine).
• łacina ludzi wykształconych - ludzie wykształceni posługiwali się w mowie i piśmie łaciną, w "naturalny" sposób "gubili" polskie znaki w pisowni.
• tradycja językowa - dwieście lat temu znaki diakrytyczne (dzisiaj powszechnie stosowane) stanowiły nowy nabytek języka polskiego, zwłaszcza litery ś, ź. Dlatego też w owym czasie wyrazy pisane z i bez polskich znaków były praktycznie równoważne, jednakowo dopuszczalne.

Przykładem może być tutaj wybitny heraldyk i genealog Szymon Konarski, który w swoim dziele jakim jest indeks do "Słownika geograficznego Królestwa Polskiego" nie zawsze konsekwentnie stosował pisownię oryginału, często pomijając znaki diakrytyczne, szczególnie litery ś, ź, ń. Litery te bardzo często pisał jako s, z, n. Stąd powstaje wielka trudność w ocenie czy np. nazwiska Wisniowiecki i Wiśniowiecki które znajdujemy w indeksie to te same nazwiska czy różne? Niestety, nie ma na to prostej odpowiedzi - każdorazowo należy sięgnąć aż do źródeł na podstawie których powstały dane dzieła.

Część społeczności od wieków średnich, kiedy to rozpoczęło się wykształcanie nazwisk, aż do Drugiej Wojny Światowej była niepiśmienna. Przy okazji różnych spraw urzędowych podawane było brzmienie nazwiska - osoba zapisująca nazwisko miała pełną dowolność co do stosowanej formy zapisu, gdyż osoba niepiśmienna nie mogła ani podać poprawnej formy ani zweryfikować zapisaną.

Drugi powód wynikał ze zwyczaju podczas chrztów. Dane zarówno rodziców jak i dzieci (wraz z datami narodzin dzieci) podawali księdzu rodzice chrzestni. Często zdarzało się że nie należeli do rodziny i nie znali nawet poprawnego brzmienia nazwiska. Był to podstawowy czynnik "powstawania" nowych nazwisk i podstawowa przyczyna podawania złych dat urodzin.

Polonizacja następowała w przypadku zapisu nazwiska obcojęzycznego w brzmieniu  fonetycznym lub przez zastapienie liter nieobecnych w polskim alfabecie polskimi znakami.

Przykłady:

Schmidt - Szmit, Szmid
Grüner - Griner.

Język polski silnie ewoluował na przestrzeni ostatnich kilkuset lat. Wydawać by się mogło że w ciągu ostatnich zaledwie 200 lat zmiany nie były duże. Nic bardziej mylnego - zmianie podlegało zarówno brzmienie słów jak również ich pisownia. W niektórych przypadkach zmianie uległo nawet znaczenie danego słowa.

Oto przykład oryginalnej wersji zapisu obrad Sejmu w 1764 roku:

Sessya Druga Dnia 9. Maja
(...)Pierwszy z tychże Deputowanych Jmc P.Bukowski Poseł Sanocki zasiadłszy na Taborecie w mieyscu Ministom słuzącym, zabrał głos nayprzod od podziękowania wszech rzeczy naywyższemu Sprawcy, że początki Obrad szczęsliwie racząc zaszczycił go szczęsciem wraz z determinowanemi od Stanu Rycerskiego Kollegami swemi stawic się w Senacie donoszącym o szczęsliwie na dniu onegdayszym względem Elekcyi Marszałka Poselskieyi wykonanym prawie; w dalszey zas dyskursu swego osnowie do pomyslnego rospoczętych nie bez ukontentowania obrad Kontinuowania wiadomą wszystkim JO. Xcia Jmci Prymasa wysławiaiąc czułośc wraz z Stanem Rycerskim czynił sobie nieomylną otuchę iż in ulteriori tractu sposobow iak naylepszych ad beandam Patriam porvigilans Primatralis, et Senatus sollicitudo nie ublizy, co oddaiąc momentom zbawiennieyszym na Koniec siebie y Stan Rycerski polecił względom. Po skonczonym ejusmodi głosie Xze Jmc Prymas słodyczy pełną daiąc Delegatis odpowiedź z całym Senatem z tak wesołey nowiny mocno ukontentowany pewną wniosł sobie z dobrego Seymu teraznieyszego Convocationis Konfederacyinego zaczęcia nadzieię, iż Trzydziestoletnym przeciągiem bez Rady oschłey Oyczyznie poządania wypłynie satisfakcya, iezeli felicia exordia iednomyslność pari secundare starać się będzie conclusio, a wzaiemnie Stanowi Rycerskiemu chcąc oswiadczyć od Senatu przychilność, delegował Jchmciow Zamoyskiego Jnowrocławskiego Wwdę Burzynskiego Smolenskiego, y Jaklinskiego Oswiecimskiego Kasztellanow solwuiąc Sessyą na dzien jutrzeyszy na godzinę dziesiątą co do Senatu.(...)

Tekst ten dobitnie ukazuje różnicę pisowni ówczesnej i obecnej, a przecież tekst ten liczy niespełna 250 lat.