| Ustawa cechu piekarskiego w Radomiu, potwierdzona w 1760
roku przez Króla Augusta III |
|
Augustus III Dei Gratia Rex Poloniae, Magnus
Dux Lithuaniae, Russiae, Prussiae, Masoviae; Samogitiae, Kijoviae,
Volhyniae, Podoliae, Podlachiae, Livoniae, Smolensiae, Severiae,
Czernichoviaeque nec non Haereditarius Dux Saxoniae et Princeps Elector.
Significamus tenore praesentibus Litteris Nostris, quorum interest universis
et singulis, Productus esse coram Nobis. Litteras Papyrareas continentes in
se Erectionem Contubernii Pistorum in Civitate Nostra Radomiense i t. d.
quarum Litterarum sen Articulorum tenor est prout sequitur ejusmodi:
Prezydent wraz z całą Radą miasta I. K. M. Radomia. Wszem wobec i każdemu z
osobna wiadomo czynimy niniejszym Listem Naszym, iż przed Magistratem Naszym
Radzieckim Radomskim gdyśmy natenczas w rzeczach y sprawach pospolitych
zgromadzeni byli stanąwszy przed nami osobiście Sławetny Frańciszek Sowiński
Mieszczanin i obywatel miasta tutejszego Radomia Cechu Piekarskiego Starszy
Magister w przytomności wszystkich Braci tegoż Cechu podał nam na piśmie
niżej opisane artykuły dobrego porządku Rzemiosła swego piekarskiego,
prosząc Nas o to, abyśmy te opisane artykuły Cechowi Piekarskiemu
potwierdzić raczyli, dając przed Nami sprawy, iż dawne przywileje Cechowi
temu nadane przez Konflagratę Miasta tegoż są spalone. My tedy przychylając
się do praw w innych Miastach Koronnych Cechowi piekarskiemu służących y dla
dobra pospolitego w tym Mieście y wygody wszystkich ludzi umyśliliśmy Cech
Piekarski w Mieście IKM. Radomiu do skutku swego przyprowadzić, zaczym
prośbie i żądaniu sławnemu tegoż Sławetnego Sowińskiego y Jego Braci
Piekarzów zadosyć czyniąc pierwej te artykuły Nam na piśmie podane
obaczywszy y one należycie uważywszy, że się w niczem prawu pospolitemu nie
sprzeciwiają, y owszem ku pomnożeniu Chwały Boskiej y dobru pospolitemu,
tudzież sławie tegoż Miasta za wspólnym wszystkich Braci Cechu Piekarskiego
konsensem y jednostayną zgodą ku zachowaniu Dobrego porządku y miłości
Braterskiej między sobą tegoż Cechu są postanowione, namówione i rozmyślnie
napisane, za ich tedy zezwoleniem y jednostajną wolą Naszą Radziecką takowe
Artykuły niżej wyrażone potwierdziliśmy onym y o konfirmacyą od
Najjaśniejszego Króla JM. Naszego Miłościwego tychże artykułów Cechowi
Piekarskiemu starać się pozwoliliśmy, których artykułów słowo w słowo takowy
jest tryb i porządek:
I. Aby wszyscy Bracia Cechą Bracką obesłani, starsi pod winą 10, a młodsi
gr. 5 do Cechu na godzinę naznaczoną uczciwie schodzili się, a gdyby Brat
który był zabawny słusznemi sprawami, tedy Starszemu Cechu tego ma to
opowiedzieć, aby za nieposłuszeństwo takowe nie był karany; każdy zaś Brat
Cechę do drugiego Brata powinien zaraz odesłać, nie przytrzymując jej u
siebie. A młodszy Brat gdyby onej Starszemu odesłać omieszkał, ma być karany
3 funt. wosku.
II. Wszyscy Bracia Cechowi powinni się do Cechu po trzeźwemu schodzić y
spokojnie się zachować, gdyż każda sessya y zgromadzenie do Cechu jest
miejsce pokoju y bezpieczeństwa, aby żaden z szablą, szpadą lub innym
orężem, którym by mógł innego Brata ranić albo razić nie przychodził pod
winą 5 f. wosku. Gdyby zaś który Brat w Cechu Brata ranił, takowy sprawy
Cech sądzić nie powinien, ale raniony występnego do Sądu Radzieckiego
zapozwać powinien.
III. Bracia w Cechu Brackim siedzący nie mają sobie zadawać słów
nieuczciwych dobrej sławie szkodzących, a któryby Brat o takowy postępek był
przeświadczony 10 f. wosku ma być karany.
IV. Bracia Cechu Piekarskiego w małych sprawach nie mają się wzajemnie
turbować, ani do Urzędu przywodzić ale wprzód ma swoją skargę przed Bracią
przełożyć pod winą 1 f. wosku, jeżeliby zaś który Brat obciążony był dużo w
Cechu wolno mu będzie do Urzędu Radzieckiego apelować, czyniąc to słusznie a
nie z uporu jakiego.
V. Gdy Starszy Brat z Cechu odchodzić będzie powinien na swoim miejscu
zasadzić innego Brata pod winą 1 f. wosku, a to dla tego aby przez jego
odeyście Bractwo jakiego nieporządku nieponiosło y niezgody między sobą, a
gdyby mu się przytrafiło gdzie odjechać z miasta, klucze brackie przy drugim
Bracie ma zostawić pod winą 2 f. wosku. Młodsi zaś Bracia za pozwoleniem
Starszych w Cechu wychodzić nie mają pod winą 10 gr. do skrzynki.
VI. Młodsi Bracia Starszym we wszystkim powinni być posłuszni y mieć ich
w poszanowaniu, a któryby się Brat temu sprzeciwił y był nie posłuszny taki
ma dać 12 f. wosku.
VII. Gdy kto Rzemiosła Piekarskiego będzie chciał przyjąć Cech ma się
naprzód Urzędowi Radzieckiemu opowiedzieć y prawo miajskie przyjąć, a gdy to
uczyni ma potym z dwiema Sąmsiady albo Bracią do Cechu przyjść y żądać tego
aby był za Brata przyjęty y tam zaraz ma pokazać list urodzenia y nauki
dostatecznej Rzemiosła, y wstępnego ma odłożyć do skrzynki Brackiej złp. 40,
y sztukę Rzemiosła swego powinien będzie wyprawić, a jeżeli by tego się
wzbraniał, powinien dać za to do skrzynki złp. 70. Synowie zaś Magistrowscy
Rzemiosła piekarskiego jeżeli chcą być uczestnikami prawa ojcowskiego
powinni dać do skrzynki złp. 20, a od wędrówki wolni być mają.
VIII. Chłopiec który się będzie chciał uczyć Rzemiosła Piekarskiego
powinien mieć wolności do spróbowania dwie Niedziele, a po wyjściu tego
czasu, jeżeli się zechce uczyć tego Rzemiosła powinien dać do skrzynki
wpisowego złp. 2 y trzy lata zupełne ma się tego Rzemiosła uczyć u Majstra
swego, nie okupując pieniędzmi nauki swojej, a skoro wypełni lata swoje ma
wędrówkę odprawić przez dwie lecie, a gdyby się wędrować wzbraniał, powinien
dać do skrzyli Brackiej 1/2 kamienia wosku.
IX. Żadnemu Magistrowi nie będzie się godziło Towarzysza dobrze
wyuczonego z jakiejkolwiek przyczyny o występek albo szkodę prywatnie karać
albo przed starszemi pomienionego Cechu przełożyć to ma, którego excess
starsi uznawszy skarzą, czego gdyby Magister nie uczynił ma być karany 3 f.
wosku. Gdyby zaś tego Tawarzysza był jaki wielki excess starsi powinni to
donieść Magistratowi.
X. Któryby z Braci albo Siostra drugiemu Bratu albo Siostrze od kupna
chleba kupca odwabił, albo do siebie przemawiał, albo też robotę chlebową
drugiego Brata komu ganił, taki ma być 3 f. wosku karany.
XI. Żaden z Braci drugiemu bratu przeszkadzać niema w targu, a gdyby się
o kupno z sobą sprzeczali albo sobie wzajemnie słowa nieuczciwe zadawali, y
któryby się z nich winniejszym znalazł ma dać 4 f. wosku.
XII. Każda wdowa po mężu swoim pozostała rzemiosła piekarskiego syna
pozostałego zmarłego męża swego mająca, nie idąc za drugiego za mąż, a
uczciwie by się rządzili, dla poratowania i pożywienia swego używać może
rzemiosła tego do śmierci, a gdyby poszła za innego męża, innego rzemiosła,
tedy rzemiosła piekarskiego zaraz po zamężciu powinna przestawać y onego
używać nie będzie mogła pod zabraniem chleba na szpital.
XIII. Wszyscy bracia chleb wszelki według sposobności y postanowienia
ceny z żyta albo z pszenicy piec i robić mają według rozkazania Panów
Radców, którzy to piekarze tak między sobą postanowić mają żeby zawsze dla
wygody ludzi chleb razowy y pszenny przedawano pod winą 3 grzywien przez
Starszych Urzędowi Radzieckiemu zapłacenia tylekroć ile kroć by się u nich
taki chleb nie znajdował.
XIV. Postanawiamy aby żaden z piekarzów pod zasłoną jakiej protekcyi
Dworskiej y ynnych osób w mieście y na przedmieściach y na jakichkolwiek
gruntach szlacheckich, świeckich, duchownych y zakonnych nie ważył się
rzemiosła piekarskiego robić, a któryby się takowemu postanowieniu
sprzeciwiał ma mu być chleb zabrany do szpitala tyle razy ile się pokaże.
XV. Przytrafiło by się któremu Bratu albo Siostrze iż dla starości albo
słabego zdrowia y sił ustających nie mógł by robić rzemiosła, a potrzebował
by Towarzysza, takiemu bratu albo siostrze ma być towarzysz przydany.
XVI. Żaden Brat któryby mieszkał na innej juryzdykcyi nie może być
starszym obrany, ale tylko na juryzdykcyi miasta mieszkający dobrze osiadły,
przy którym ma zostawać skrzynka bracka z prawami I. K. M. y do tego
Starszego brata na sessye bracia schodzić się y porządkiem według
starszeństwa swego na miejscach swoich zasiadać będą powinni.
XVII. Gdy zaś brat albo siostra cechu piekarskiego umrze wszyscy y każdy
z osobna brat na pogrzeb powinni się zejść pod winą groszy 12, także co
kwartał na żałobnych Mszach ciż Bracia mają być pod tąż winą, powinni też
Bracia młodsi podług ordynansu starszego ciało zmarłego Brata albo Siostry
do grobu zanieść któryby zaś Brat młodszy nie był posłuszny do tego aktu
pogrzebowego, ma dać winę 3 funtów wosku tyle razy ile razy był by
nieposłuszny.
XVIII. Czeladź aby ze swywoli Magistrów sobie nie obierali, ani
Magistrowie Towarzyszów, ale tylko z nadania Pana Starszego gdzie którego
Towarzysza Pan Starszy pośle, aby tam robił pod winą 1 f. wosku, a któryby
piekarczyk ważył się swywolić od Magistra odejść z roboty a nie odprawił się
przystojnie jak na Towarzysza należy, taki każdy karany być powinien według
wynalazku starszych salva appellatione do Urzędu Radzieckiego stronie które
y kolwiek Dekretem Cechowym.
XIX. Któryby czeladnik na noc w domu u Magistra owego nie był przy
robocie powinien wachlon za cały tydzień tracić, chyba że za opowiedzią y
pozwoleniem Magistra swego poszedł y dla słusznej przyczyny nie nocował, tey
winie podlegać niema. Które te artykuły dla lepszej wiary y uwagi rękami
naszemi podpisujemy i pieczęć Naszą Radziecką dla stwierdzenia przycisnąć
rozkazaliśmy.
Działo się na Ratuszu Radomskim dnia 12 m. lutego R. P. 1760. Jakób
Idziński P. M. I. K. M. Radomia. Wojciech Kamieński Landwoyt M. R. Paweł
Łopaciński R. y vice-prezydent M. R.. I. K. M. Ignacy Dyzma Fischer Radca M.
I. K. M. Radomia m. pr. Adam Pokrzywnicki R: Miasta Radomia Wojciech
Warzycki R. M. R. Jan Siczek R. M. R. Krzysztof Dutaczewski R. M. R. Marcin
Kwiatkowski R. M. I. K. M. Radomia m. pr. (L. S. Civitatis Radomiensi) Nos
itaque Augustus Rex supplicationi eidem benigne annuentes Literas Erectionis
Contubernii Pistoram Radomiensi in omnibus corum conteatis, articulis
confirmandus et rantificandus esse duximus pront in quantum Juri Communi non
derogant et usus earum habet confirmamus et ratificamus. Volentes easdem vim
et robur perpetua firmitatis obtinere. In cujus rei fidem praesentes Maun
Nostra Subseriptus, Sigillo Regni communivi jussimus. Datam Varsavia Die XII
Mensis Januarii Anno Domini MDCCLX. Augustus Rex. |